Generasjonsskifte på garden – kva bør du ha oversikt over?
Før eit generasjonsskifte bør begge partar vite kva eigedomen faktisk består av: grenser, areal, rettar, plikter og heftelsar. Her er sjekklista.
Før eit generasjonsskifte bør både den som gjev frå seg garden og den som tek over, vite kva eigedomen faktisk består av: grenser, areal, rettar, plikter og heftelsar. Mange oppdagar først under overdraginga at papira er spreidde eller manglar, og då kan det bli både dyrt og vanskeleg.
Kvifor oversikta betyr så mykje
Ein gard er sjeldan berre éin eigedom. Ofte er det fleire teigar, gamle bruksrettar, vegrettar, beiterettar og avtalar som har følgt garden i generasjonar. Mykje av dette står i dokument som ingen har lese på tiår. Ved eit generasjonsskifte skal alt dette over til ny eigar, og det skal vere klart for både sysken, bank og kommune.
Dette bør du ha på plass
- Alle gards- og bruksnummer. Sjekk at du har med alle teigar som høyrer til garden, også utmark og skogteigar langt unna tunet.
- Grenser og areal. Kor stor er eigedomen, og kvar går grensene? Areala i kartet er ikkje alltid presise, og nokre grenser er aldri målte opp.
- Heimel og heftelsar. Kven står som eigar i grunnboka, og kva er tinglyst på eigedomen av pant, servituttar og rettar?
- Rettar og plikter. Kva rettar har garden på andre eigedomar, til dømes veg, vatn, beite eller fiske? Og kva rettar har andre på din?
- Jordskiftesaker og gamle avgjerder. Mange gardar har vore gjennom jordskifte. Rettsboka kan innehalde viktige avgjerder om grenser og rettar som framleis gjeld.
- Avtalar og leigeforhold. Jordleige, festekontraktar, hytteområde, avtalar om kraft, vindmåling eller grus. Desse følgjer ofte eigedomen.
- Konsesjon, odel og buplikt. Overtek nokon i nær slekt, gjeld det særlege reglar. Ta kontakt med landbrukskontoret i kommunen tidleg for å avklare kva som gjeld for dykk.
Kvar finn du opplysningane?
- Seeiendom.no (Kartverket) viser kart, eigar og grunnleggjande eigedomsinformasjon gratis.
- Grunnboksutskrift frå Kartverket viser kva som er tinglyst på eigedomen.
- Jordskifteretten kan gje kopi av rettsbøker frå tidlegare jordskiftesaker. Eldre saker kan liggje hos Arkivverket.
- Kommunen har ofte delingsvedtak, oppmålingsforretningar og planstatus.
- Skuffer og permar på garden. Gamle skøyte, kontraktar og brev er ofte det viktigaste kjeldematerialet.
Start i god tid
Det tek tid å hente inn og tolke dokument, særleg handskrivne papir og gamle saker. Byrj gjerne eit år før overdraginga. Det gjev rom til å rydde opp i uklare grenser eller rettar før dei blir eit problem mellom sysken eller naboar.
Vil du sleppe å grave sjølv?
Med Hurtigrapport Min Eigedom får du kart med GPS, arealdata og tilvising til jordskiftesaker for eigedomen din, levert som PDF. Betaling skjer enkelt med Vipps. Treng du ein full gjennomgang av heimel, heftelsar og rettar, kan du bestille ein Utvida Eigedomsrapport.